Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) İnsan Haklarından Sorumlu Genel Başkan Yardımcısı ve Diyarbakır Milletvekili Sezgin Tanrıkulu, hazırladığı Mart 2026 Hak İhlalleri Raporu’nu kamuoyuyla paylaşarak ilgili dönemde yaşanan yaşam hakkı ihlalleri ile işkence ve kötü muamele vakalarına dair verileri aktardı.
Sezgin Tanrıkulu tarafından açıklanan hak ihlalleri raporunda; yaşam hakkı, işkence, düşünce ve ifade özgürlüğü, örgütlenme özgürlüğü ile toplantı ve gösteri hakkı başlıklarında yaşanan çeşitli ihlaller sıralandı. Raporda yer alan verilere göre, ilgili mart ayı içerisinde 6 resmi hata ve ihmal sonucu ölüm, 14 mülteci ölümü, 3 cezaevi ölümü, 36 kadın cinayeti ve 148 iş cinayeti olmak üzere toplamda 207 kişinin yaşamını yitirdiği kaydedildi.
193 HAK İHLALİ YAŞANDI, 181 KİŞİ HAKKINDA SORUŞTURMA AÇILDI
İşkence ve kötü muamele başlığı altında paylaşılan verilere göre, 159 işkence vakası ile cezaevlerinde yaşanan 34 kötü muamele olayı olmak üzere toplam 193 ihlal kaydedildi. İlgili raporda, toplantı ve gösteriler esnasında gözaltına alınan ancak işkence gördüğünü açıklamayan şahısların da hesaba katılması durumunda gerçek verilerin çok daha yüksek seviyelerde olduğu ifade edildi.
Düşünce ve ifade özgürlüğü alanında ise mart ayında 3 gazetecinin mesleki faaliyetleri nedeniyle saldırıya uğradığı, 5 gazetecinin gözaltına alındığı, 2 gazetecinin tutuklandığı ve 14 gazeteci hakkında soruşturma açıldığı belirtildi. Aynı dönem içerisinde 156 erişim engelleme kararı verildiği, düşünceyi ifade etme gerekçesiyle 181 kişi hakkında soruşturma açıldığı, 2 kişinin ise hapis veya para cezası aldığı kaydedildi. Raporda ayrıca, iktidarın laikliğe aykırı girişimleri veya açıklamaları üzerine hazırlanan "Laikliği Birlikte Savunuyoruz" açıklamasına ilk aşamada imza atan 168 kişi hakkında Milli Eğitim Bakanının suç duyurusunda bulunması üzerine soruşturma açıldığı da belirtildi.
İBB DAVASI
Raporda yer alan örgütlenme özgürlüğü başlığı kapsamında siyasi partilere ve CHP’li belediyelere yönelik gerçekleştirilen operasyonlara da yer verildi. Aktarılan bilgilere göre, mart ayında en az 32 kişi tutuklanırken en az 13 kişi hakkında soruşturma açıldı. Hazırlanan raporda, CHP’nin Cumhurbaşkanı adayı ve tutuklu İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu ile 107’si tutuklu olmak üzere toplam 401 sanığın yargılandığı davanın 9 Mart tarihinde başladığı belirtilerek, duruşmalar öncesinde gazetecilere yönelik birtakım kısıtlama kararlarının alındığı ifade edildi. Alınan kararlara göre, duruşma salonuna kabul edilecek gazetecilerin toplam 25 kişiyle sınırlandırıldığı, ulusal basından aynı yayın kuruluşundan yalnızca bir kişinin içeriye kabul edildiği, yabancı basın mensupları için ise 5 kişilik bir kontenjan ayrıldığı aktarıldı.
Mahkemenin her sanığın en fazla üç müdafiyle temsil edilmesine yönelik karar bildirdiği, salonun fiziki kapasitesi nedeniyle izleyiciler ile avukatlara ilişkin çeşitli sınırlamaların uygulamaya konulduğu kaydedildi. Tanrıkulu’nun raporunda, yargılama sürecinde savunma sırasına itiraz hakkının tanınmadığı, 80 bin sayfalık ek evrak için taraflara 24 saatlik inceleme süresi verildiği, savunma listesinin avukatlardan önce basına yansıdığı, reddi hakim taleplerinin mahkemece reddedildiği ve bir avukat tarafından iddianame ile kararların yapay zekayla yazıldığı yönündeki iddianın dile getirildiği aktarıldı. Raporda ayrıca, bazı duruşma oturumlarının başlamadan ertelendiği, duruşmalar esnasında savunma hakkına ilişkin çeşitli tartışmaların yaşandığı ve avukatların çapraz sorgu imkanlarının sınırlandırıldığı yönünde itirazlarda bulunduğu ifade edildi.
Gazetecilerin duruşma salonunda uzak bir noktada konumlandırıldığı, bazı celselerde yalnızca turkuaz basın kartı bulunan gazetecilerin salona kabul edildiği, izleyici alanının boşaltıldığı ve gazetecilerin yerlerinin değiştirilmesi yönünde girişimlerin yaşandığı iddialarına yer verildi. Milletvekilleri ve aile üyelerine yönelik uygulamaların da yer aldığı raporda, bazı CHP milletvekillerinin kampüse alınmadığı, tutuklu sanık yakınlarına yönelik de sınırlamalar getirildiği aktarıldı. Farklı cezaevlerinde bulunan tutuklu sanıkların duruşmalara katılım sağlamak amacıyla uzun mesafeler katetmek zorunda kaldığı, avukat görüşmeleri ve iletişim haklarına ilişkin çeşitli sorunlar yaşandığı iddiaları da sıralandı. Tanrıkulu’nun raporunda, söz konusu başlıkların adil yargılanma hakkı, savunma hakkı, silahların eşitliği ilkesi ve kamuoyu denetimi çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği ifade edildi.
MART AYINDA 375 KİŞİ EYLEM VE ETKİNLİKLER NEDENİYLE GÖZALTINA ALINDI
Toplantı ve gösteri özgürlüğü başlığı altında ise mart ayı genelinde 23 etkinlik ve basın açıklamasına müdahalede bulunulduğu, 375 kişinin kolluk kuvvetlerince gözaltına alındığı, 61 kişinin tutuklandığı ve 22 kişi hakkında ise yasal dava açıldığı belirtildi. İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Meclisi verilerine dayandırılan bilgilere göre mart ayında 148 işçinin yaşamını yitirdiği belirtilen raporda, ölen işçilerin 16’sının kadın, 8’inin çocuk veya genç, 15’inin ise göçmen ya da mülteci statüsünde olduğu bildirildi. Bianet.org sitesinin verilerine dayandırılan kadın cinayetleri bölümünde ise mart ayında 32 kadın ve 4 çocuğun erkekler tarafından öldürüldüğü, en az 37 kadının ise şiddete maruz kaldığı aktarıldı.
TÜRKİYE ÖZGÜR OLMAYAN ÜLKELER KATEGORİSİNDE
Yayımlanan raporda, uluslararası kuruluşların hazırladığı endekslere de yer ayrıldı. Freedom House tarafından yayımlanan “Dünyada Özgürlükler 2026” raporuna göre Türkiye’nin 100 üzerinden 32 puan elde ederek “özgür olmayan ülkeler” kategorisinde yer aldığı belirtilirken, Türkiye’nin Avrupa bölgesinde bu kategoride konumlanan tek ülke olduğu ifade edildi. Raporda ayrıca, Oxford Üniversitesi Refah Araştırma Merkezi tarafından hazırlanan Dünya Mutluluk Raporu verilerine göre Türkiye’nin değerlendirmeye alınan 147 ülke arasında 94’üncü sırada yer bulduğu kaydedildi.